Cetvel
Ölçüm tarihinde arşın, el ve ayak gibi insan vücudu parçalarına dayanan birçok mesafe birimi kullanılmış ve bu birimlerin uzunlukları çağa ve konuma göre değişmiştir. 18. yüzyılın sonlarında doğru metrik sisteme geçilmeye başlanmış ve de dünyanın neredeyse bütün ülkelerinde değişen dereceler benimsenmiştir. Günümüzde bilinen en eski tarihe dayanan ölçüm yapan alet, bakır alaşımdan meydana gelen bir çubuktur. Alman Asurolog Eckhard Unger tarafından Nippur'da kazı yaparken bulunmuştur. Fildişi cetveller, MÖ 1500 öncesi İndus Vadisi Uygarlığı döneminde kullanılıyordu. Lothal'daki kazılar, yaklaşık 1.6 mm kalibre edilmiş bir cetvel ortaya çıkardı. Ian Whitelaw, Mohenjo-Daro’da bulunan cetvelin 33,5 mm'ye denk gelen birimlere bölündüğünü söylüyor. Bu birimlerin ondalık alt bölümler şeklinde işaretlendiğini söylüyor. Bu bölgede keşfedilen antik tuğlaların bahsi geçen birimlere denk gelen boyutlara sahip olduğu bilinmektedir. Katlanır cetvel Anton Ullrich tarafından 1851 yılında bulunmuştur. Frank Hunt ise ilerleyen yıllarda, 1902'de, esnek cetveli icat etmiştir. Bazen bir çizgi göstergesi olarak adlandırılan cetvel, mesafeleri ölçmek veya düz çizgiler çizmek için mühendislik ve inşaat endüstrilerinin yanı sıra geometri ve teknik çizimde kullanılan bir materyaldir. Cetveller yıllar içinde farklı malzemeler kullanılarak üretilmiştir. Boyutları ise farklılık göstermiş, birden farklı boyutta üretilmiştir. Örneğin bazı cetveller ahşap malzemeden üretilmiştir. Plastik cetveller de piyasaya çıktığından beri sıklıkla kullanılmaktadır. Atölyelerde kullanımı diğerlerine göre daha dayanıklı olan metal cetveller kullanılır. Yaklaşık 30 cm uzunluğa sahip cetvelin çizim yapan kişinin içine yarayabilmesi için masa üzerinde yer alması gereklidir. Daha kısa cetveller bir cepte tutmak için de uygundur. Bazı durumlarda daha uzun cetveller gerekli olabilir. Geçmişte, büyük projeler için uzun ölçüm aletleri kullanılmıştır. Günümüz teknolojisinde ise mezura gibi aletler kullanılır. Genellikle ölçüm çarkı ya da lazer telemetrelerin kullanımı tercih edilmiştir. Masa cetvelleri diye adlandırılan cetveller üç temel amaç için tercih edilir. Temel olarak düz çizgiler çizmek için kullanılırlar. Cetvellerin pratik kullanımı için kenarlarında mesafe işaretleri bulunur. Çizgi göstergesi olarak adlandırılan cetveller, baskı piyasasında sıklıkla tercih edilen bir cetvel türüdür. Bu cetveller genel olarak metal ya da plastik gibi farklı malzemelerden yapılabilir. Diğer türlere göre daha ayrıntılı çizgi göstergeleri bulunabilir. Sabit olmayan ölçü aletleri, kullanılmaya gerek duyulmadığı zamanlarda katlanır. Bu aletlerden mezura gibi bir örnek ise bobin içine geri toplanarak taşınabilir hale getirilir. Kullanıma uygun halde getirildiklerinde bir cetvel gibi düz olurlar. Örneğin bir kişinin vücut ölçümünü yapabilmek için ve sabit olmayan ölçüm aletleri tercih edilir. Bu aletler kullanılmadığı zamanlarda toplanır böylece daha az yer kaplar. Cetvelin metal malzemesinin toplanmasını sağlamak için standart cetvel ölçülerinden daha büyük ve farklı bölümlere sahip bir büzülme kuralı uygulanır. Bu kural büzülme ya da diğer adıyla küçültme kuralı olarak da bilinir. Cetvel, birçok alanda kullanılan bir ölçü aletidir. Birçok disiplin tarafından ihtiyaç duyulan bir materyaldir.
Cetvel Çeşitleri
Kullanım alanlarına göre faydalanılan birçok cetvel çeşidi bulunur. Fakat cetvel denildiği vakit akla gelen, yaygın anlamda kullanılan cetvel türü, bir metreden az olan uzunluktaki ölçümler için kullanılan cetvellerdir. Hemen hemen herkesin eline aldığı ilk cetvel 30 – 50 santimetre uzunluğa sahip, metal, tahta ve de sıklıkla kullanılan plastik ölçü aletleridir. Cetveller birçok disiplinde işe yarar rol oynar. Cetveller, geometri, inşaat, teknik çizim, mimari gibi disiplinlerde karşınıza çıkar. Bunun yanı sıra pratik uygulamalarda ve terzilik gibi ölçüm gerektiren mesleklerde de diğer ölçü aletleri ile beraber cetvel kullanımı yaygındır. Cetvel çeşitleri kullanım alanlarına göre üretilmiştir. İhtiyaç duyulan anlarda kullanılmaya hazır cetveller bulunur. Bu sebeple birçok çeşidi yaygın olarak kullanılmaktadır. Özel ve daha ayrıntılı ölçümler yapan cetvellerin yanı sıra karşılaştırmalı ölçüm yapan cetveller de mevcuttur. Cetvel çeşitleri denilince ilk akla gelenlerden biri de gönyedir. Çoğu insan okul zamanında en az bir kere olsa dahi gönye kullanmıştır. Okullarda kullanılan bu gönye bazı mesleklerde profesyonel ellerde çizim için sıklıkla başvurulan bir alettir. Açılı çizimler yapmak için kullanılır. Gönye, dik üçgen şeklinde tasarlanmıştır. Özellikle mühendislik eğitimi ve iş hayatında kullanılır. Teknik çizimde de sıklıkla tercih edilen bir ölçü aletidir. İki kenar çizgisi ve yüzeyin birleşmesi ile dik açılı bir üçgen şeklinde tasarlanmıştır. Dik açıları ölçmekte kullanılabilir. Gönyenin bir kenarı ya da birkaç kenarı cetvel şeklinde ölçeklendirilmiş ve tasarlanmış olabilir. Kullanım amaçlarına göre gönyeler, ikizkenar üçgen, 3:4:5 üçgeni ya da daha farklı boyutlarda üretilmiş olabilir. Üçgen cetvel ismiyle de bilinir. Açıyı derece cinsinden ölçmek için kullanılan aletin adı iletki ya da açıölçerdir. Açıyı cetvelin üst kısmındaki dereceler ölçer. Alt cetvel kısmı ise çizim yapma işleminde işe yarar. Genellikle 180 derecelik açıölçerler daha çok kullanılır. Okullarda da sıklıkla karşınıza çıkan iletki türü 180 derecelik olandır. Çok yaygın kullanılmamakla beraber, 360 derecelik açıölçerler de bulunur. 360 derecelik açıölçerin taşınması daha zordur. Diğer 180 derecelik açı ölçerle arasında kullanım olarak farkı yoktur. Tipik bir iletki yaygın kullanımında 1 derecelik aralıklarla ölçeklendirilir. Her 5 ya da 10 derecelik aralık uzun bir çizgi ile belli edilir. Bunun dışında, daha profesyonelliğe ihtiyaç duyulan işlerde ve karmaşık alanlarda kullanılan iletkiler, diğerlerine göre daha hassas ölçeklendirilmiş olabilir.
Farklı Boyutlarda Cetvel Çeşitleri
Cetvel her zaman plastik ve de sabit formda değildir. Cetvel türleri oldukça fazladır. Bunlardan biri de şerit metredir. Şerit metre en çok karşılaşılan şekliyle bezden yapılan ama ince metalden yapılmış türü de bulunan, katlanabilen bir metredir. Yaygın kullanılan adı ise mezuradır. Şerit metrenin her iki ucunda da metal parçalar vardır. Şerit metrenin bir yüzü santimetreyi gösterirken diğer bir yüzü de inç gösterir. Bir diğer cetvel türü ise marangoz metresi diye de bilinen katlanır metredir. Bu katlanır metre genellikle 15 santimetrelik 10 tane cetvelin birbirlerine metal bağlantılarla bağlandığı cetvel türüdür. Toplamda 150 santimetre olan katlanır metre, sarı renkte üretilir. Katlandığı zaman kısa cetveller üst üste gelir. Bu cetvelde 10’un katları kırmızı renk ile belirginleştirilmiştir. Cetvel türlerinden en çok kullanılanlardan biri ise çelik metredir. İnce çelik metalden üretilen bu ölçme aracı, küçük bir kutuya girip toplanabilen bir tasarıma sahiptir. Çelik metrenin üzerinde ölçü birimleri işaretlenmiştir. Geçmiş zamanlarda hesap makinesi işlevi de görmüş olan sürgülü hesap cetveli ise bir diğer türdür. 1960’lı yıllarda hesap makinesi yerine de kullanılan sürgülü hesap cetveli, iki sabit cetvel arasından kayan bir cetvelden oluşmaktadır. Bir de saydam sert plastik maddeden imal edilmiş bir imleç bulunur. Görünüş açısından oldukça basit bir yapıda olan sürgülü hesap cetveli, kullanım açısından oldukça karışık bir düzendir. Her cetvelde bulunan rakamlar ve birimler sürgülü hesap cetvelinde de mevcuttur. Kayan cetvel aracılığı ile her türlü matematiksel işlemi yapma imkanı sunmaktadır. Bu matematik işlemleri arasında çarpma, bölme, karekök alma, logaritmik ve trigonometrik işlemler de yer almaktadır. Bir sabit cetvel üzerinde gezen hareketli parçaların oluşturduğu bir diğer cetvel türü ise kumpastır. Kumpasın gezen kısmına verniyer adı verilmiştir. Sürgülü bir alettir. Hassasiyetlik durumu yapılan işe göre değişiklik göstermektedir. Birden fazla sektörde kullanılan bir ölçü aletidir. Ölçüm şekline ve ölçüm hassasiyetine göre değişen çeşitleri vardır. Delik kumpası, derinlik kumpası isimleri ile bilinen çeşitleri vardır lakin temel olarak hepsinin ölçüm sistemi aynıdır. Pistole ya da bilinen diğer adıyla Fransız eğrisi, diğer cetvellerden ölçü işaretleri olmadığı için ayrılır. Bu cetvel, doğrusal eğri çizmek için kullanılır. Kağıt üzerinde tasarım yaparken tercih edilir.
Cetvel Nasıl Kullanılır?
Cetvel, kullanım alanlarına göre farklılıkla göstermekle beraber genellikle düz çizgiler çizilmesine yardımcı olan bir araçtır. Cetvel genel olarak, metal cetvel, ahşap cetvel ve plastik cetvel olarak bu benzeri materyallerden üretilmektedir. Kullanım alanlarına göre farklı türde cetveller bulunmaktadır. Çocuklar için genellikle cetvel ile ilk karşılaşma okul hayatında olur. İlerleyen zamanlarda da okunulan bölüme ya da meslek seçimine göre kullanılmaya devam edilebilir. Cetveller düz çizgiler çizmede yardımcı olurken bunun yanı sıra da açılı çizimler yapmaya yardımcı olurlar. Yapılan çizimlerin ölçülerinin doğru çıkmasında da büyük rol oynarlar. Cetvel nasıl kullanılır ya da cetvel ölçümü nasıl yapılır soruları cetvelle ilk defa tanışan biri için oldukça normal sorulardır. Basit bir görünüme sahip olan cetveller aslında gayet karışık düzenlere sahiptir. Cetveli elinize aldığınız vakit kullanımına başlamadan önce hangi çizgiden ölçüm yapılacağı öğrenilmelidir. Tabi cetvelin hangi açıyla tutulması gerektiği hakkında da bilgi almak gerekmektedir. Okul döneminde en çok tercih edilen cetvel çeşidi taşınması ve uygulaması en kolay olandır. Okullarda cetvel ihtiyacı olan işler için en uygun olan cetvel türü de diğerlerine göre daha küçük olandır. Okullarda genellikle 0 - 30 santimetre arasında olan düz cetveller tercih edilir. Cetvellerin üzerindeki sayılar sıfırdan başlar. Bu sayılar cetvelin uzunluğuna göre artar. Cetvelin üzerinde bulunan ölçü birimleri ise büyükten küçüğe doğru sıralanacak olursa cm, mm ve inçtir. Ölçekli cetveller ve de T cetvel diye isimlendirilen cetveller, ölçüm yaparken büyük kolaylık sağlamaktadırlar. Gerçekten çok uzun sürecek işlemleri çok kısa sürede yapmaya yardımcı olmaktadır. Bir başka cetvel türü olan gönye şeklindeki cetvel ile bir üçgenin çevresi rahatça hesaplanabilir. Yine gönye ile matematikte sık sık kullanılan üçgen çeşitleri rahatlıkla çizilebilir. Genellikle mimar ve mühendis meslek gruplarının kullandığı T şeklindeki ve üçgen şeklindeki cetveller hem daha büyük hem de daha farklı ölçü birimlerini üzerinde barındırmaktadır. Cetvel ölçümü yaparken dikkat edilmeli gereken kuralların başında sıfır noktasından işlem yapılması gelir. Cetvelin baş noktasından değil, sıfır noktasından ölçüm işlemleri yapılmalıdır. Aksi takdirde ölçülen kısım yanlış çıkacaktır. Bir alanda cetvel ölçümü yapılacaksa o alan düz ve pürüzsüz olmalıdır. Kullandığınız cetvel de düz olmalıdır. Şayet tercih edilen cetvel, esneyen bir yapıya sahipse, daha sağlıklı bir ölçüm sonucuna ulaşabilmek adına sert ve de düz bir cisimle desteklenmelidir. Ölçüm bu şekilde yapılmalıdır.
T Cetveli Türleri
Alüminyum, plastik ya da ahşaptan yapılmış olan yatay, dikey çizimlerin oluşturulmasında kullanılan cetvel çeşitlerinden bir tanesi de T cetveli ismiyle bilinen cetveldir. T harfine benzeyen formu nedeni ile bu adı almıştır. Çizim işlemlerinde X ve Y koordinatlarının doğru bir şekilde belirlenmesi görevini yerine getirmektedir. T cetveli çizimlerde arzu edilen başarının sağlanması adına son derece önemli gereçler arasında yer alır. T cetveli, pek çok kulvarda, meslek gruplarında önemli bir çizim aracıdır. T cetveli, özellikle mühendislik uygulamalarında olmazsa olmaz parametrelerin başında gelmektedir. Mühendislikte çizimlerin son derece mühim olduğu herkes tarafından bilinen bir gerçektir. Çizilen çizgilerin mühendisin arzu ettiği şekilde olması projenin taslağının oluşturulmasında elzemdir. Bunlar göz önünde bulundurulduğunda T cetvelin, mühendislerin işlerini bir hayli kolaylaştırmakta ve bu projelerin kağıda doğru bir şekilde aktarmalarında çok büyük bir yarar sağlamaktadır. T cetveli okul hayatı süresince matematik, geometri gibi alanlarda ve de başka disiplinlerde yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Özellikle geometri gibi çoğu öğrencinin zorlandığı alanlarda öğretmen, şekilleri tahtaya ya da kağıda doğru bir şekilde çizerek öğrencilerin soruları daha net ve anlaşılır görmesini amaçlamaktadır. T cetveli kullanım açısından da son derece basit bir şekilde tasarlanmıştır. T cetveli matematik dersi gören öğrenciler için bazı zamanlarda adeta bir gereklilik haline gelmektedir. Sorularda yer alan görsellerin olduğu gibi çizilememesi derste kazanılması hedeflenen kazanımlara ulaşılmasına engeller oluşturabilir. Bunun yanı sıra öğrencilerin konuya ve derse olan ciddiyetlerinin ve dikkatlerinin azalmasına da sebebiyet verebilir. Bu ve benzeri durumlar nedeni ile matematik ve geometri gibi çizimin temel olduğu derslerde T cetveli önemli bir işleve sahip olmaktadır. T cetvelinin en çok kullanıldığı alanlar hakkında olan araştırmalar neticesinde bu cetvel çeşidinin inşaat sektöründe diğer meslek gruplarına oranla nispeten daha çok kullanıldığı ortaya çıkmaktadır. İnşaat sektöründe bazı zamanlarda acil çizimlerin istenildiği durumlarla karşılaşmak mümkündür. Acil çizimlerin istendiği durumlarda inşaat sektöründe çalışan kişiler T cetveli sayesinde kısa sürelerde çizimlerini yapabilmektedir. Mimarlık, T cetveli çeşidini en fazla tercih eden meslek gruplarından bir tanesidir. Bu cetvel modeli mimarlar ve de mühendisler tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır. Bu bilgiler doğrultusunda mimarlık ve benzeri çizim ihtiyacı bulunan tüm meslek gruplarında, T cetveli çizim için en temel malzemelerinden bir tanesidir. Sayfamızdan kalemlik çeşitlerine de bakabilirsiniz.
Cetvel Fiyatları
Cetveller farklı şekillerde, boyutlarda ve malzemelerde üretilir. Bu malzemelerin bir kısmı plastik, ahşap ve metaldir. Daha güçlü bir malzeme olarak metal, atölyelerde sıklıkla tercih edilir. Çelik cetvel, dereceli ya da derecesiz olabilir. Dayanıklı bir malzemeden üretilmiş. Zarar görme olasılığı düşüktür. Hassas işlerde kullanılan milimetrik cetvel, hata payını en aza indirger. Ofis işleri için tercih edilen cetveller sıklıkla ahşap malzeme kullanılarak elde edilir. Bu cetveller birbirinden farklı ölçülerde piyasaya sunulmuştur. Sık tercih edilen normal cetvel 30 cm boyundadır. Daha uzun cetvel ölçüsü 45 santimetredir. Bir cebe sığabilen küçük cetveller ve zikzak şeklinde katlanabilen marangoz cetvelleri de vardır. Daha büyük ölçüm mesafeleri için ölçüler ve metre çubukları kullanılır. Bu çubuklar, 1 metre cetvel ölçüsünde kullanılmıştır. Ancak bugün giderek daha fazla şerit metre ve lazerli uzaklık ölçerlerle değiştirilmektedir. Masa cetvellerinin üç temel kullanımı bulunur. Bunlar ölçüm yapmak, düz çizgiler çizmek ve de bir bıçakla kesmek için ya da başka bir kullanım için sabit ve düz bir kılavuz olarak kullanılmaktır. Çizgi ölçer adı verilen cetvel ise genellikle baskı piyasasında tercih edilen bir cetvel modelidir. Sıklıkla tercih edilen bir diğer cetvel modeli ise büzülme cetvelidir. Büzülme özelliği bulunan cetveller genellikle düz çizgileri ölçmede kullanılmaz. Sıklıkla terzilik mesleğinde tercih edilir. Örneğin bir insanın vücut ölçülerini öğrenmek için kullanılır. Katlanabilir cetveller bu konularda fayda sağlasın ve doğru sonuçlar elde edilsin diye tasarlanmıştır. Ayrıca sanal bir cetvel, bir cetvel yazılımı ya da ekran cetvelleri bulunur. Bilgisayar ya da cep telefonu ekranında bulunan pikselleri ölçmek için bu cetveller kullanılabilir. Bu kullanımların dışında düz olmayan, eğri çizgiler elde etmek için de bir de cetvel kullanılır. Bu tür bir cetvel, Fransız eğrisi ya da pistole olarak bilinir. Ayrıca, istenen bir şekle bükülebilen, düz yiv veya esnek eğri olarak bilinen esnek bir yapıya sahip cetveller de vardır. Cetvel takımı modelleri ve cetvel fiyatları hakkında bilgi sahibi olmak için okul kırtasiyesi sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
2
