Sonda ve İdrar Torbası
İdrar sondası, kişinin mesanede biriken idrarını, yerinden kalkmadan atmasını sağlayan bir sistemdir. İdrar yapılan delikten, idrar kesesine kadar bir tüp vasıtası ile takılan sonda, onun yardımı ile idrarı, bağlı olduğu idrar torbasına boşaltır. Hasta için hafif ağrılı ancak genel anestezi gerektirmeyen, daha rahat olması için lokal anestezi ile yapılan bir süreçtir. Sondanın farklı çeşitleri olduğu gibi farklı da kullanım amaçları vardır. İdrar torbaları sızdırmaya ve bükülmeye dayanıklı malzemeden üretilmektedir. Sonda alırken, tek tek paketlenmiş olmasına, steril olmasına ve aradığınız kritere uygun olmasına dikkat etmelisiniz. Steril olmadığı belli olan ürünler alınmamalıdır. Tıbbi bir ürün olduğu için steril olmayan ürünlerde enfeksiyon riski oluşmaktadır.
Sondanın Takılma Amacı
İdrar kanallarında problem olan hastalar, zamanla o bölgede yaşanan daralma sonucu idrar keselerinde biriken idrarı dışarı atamazlar. Bu durumda yapılan ufak bir cerrahi işlemle hastanın sıkıntısı giderilir. Genelde prostat ile ilgili sorun yaşayan hastalarda sık görülen bir uygulamadır. Hastanın idrar yollarında bir sıkıntısı olmasa da eğer doktor kontrolünde bir idrar çıkışı takip edilmek isteniyorsa sonda takmak işlemi gerçekleştirilir. Böylece doktor, tanı koymasına yardımcı olması amacıyla sondadan idrar örneği alabilir. Genelde omurilik ile ilgili olan vakalarda, sinirlerin hasar görmesi idrar kesesinin fonksiyonunda bir bozulmaya yol açar. Bu durumda da hastaya idrar sondası işlemi yapılır. Sonda takılma işlemi uygulanan hastanın illa idrar yolarında bir problemi olmasına gerek yoktur. Bitkisel hayatta olan, komada olan veya yatalak kalan hastalara da sonda takma işlemi uygulanır. Ameliyattan çıkmış olan bazı hastaların, bir süre yatarak tedavisine devam edilmesi gerektiğinde de idrar sondası takma işlemi yapılır. Bu işlemi mutlaka konu hakkında eğitim almış bir hastane uzmanının yapması gereklidir. Sonda takma işleminin farklı olarak, ameliyata girecek olan hastanın mesanesini boşaltmak, arınık bir idrar örneği almak, mesanenin direkt olarak içine bir ilaç tedavisi uygulamak gibi amaçları da olabilir. Kadın ve erkekte anatomik farklılıklar mevcuttur. Bu yüzden sonda, kadın ve erkek hastalara farklı cerrahi işlemler uygulanarak takılır.
Sondanın Takılma Aşamaları ve Sonrası
İdrar sondası takılma işlemi cerrahi biri işlemdir. Steril olmayan şartlarda yapılması uygun olmayan bu uygulama sonrası hasta ciddi bir enfeksiyon kapabilir. Sonda takılma işlemi mutlaka cerrahi bilgisi olan kişilere bırakılmalıdır. İdrar torbası hasta yatağının aşağısına görünmeyecek bir şekilde takılır. Yürüyebilecek hastaların ise ayağına takılabilir. Hafif ağrılı olan işlem bittikten sonra, hasta idrar kanalında bir yanma hissedebilir. İdrar kesesinin içinde yapılan işlem sonucunda hasta sürekli hafif idrarı varmış gibi hisseder. İdrar sondası takılan hasta, belli başlı şikâyetler yaşaması durumunda doktoruna başvurmalıdır. İdrar sondası takılan kişinin idrarından kan geliyorsa, sondanın ağzında bir sızdırma veya kötü koku varsa, yükselen ateş ve alt karında bir ağrı varsa, mide bulantısı, titreme, deride kabarma, kusma gibi belirtiler varsa, hasta mutlaka doktorun başvurmalıdır. Sonda takıldıktan sonra yaşanan şikâyetlerden birisi, sondanın tıkanması olabilir. Sonda takıldıktan belli bir süre sonra değişmelidir. İdrar yollarında iltihap, taş oluşumu gibi şeylere neden olabilen sonda, kullanılan çeşidine göre değiştirilmelidir. Sarı renkli olan foley idrar sondaları haftada bir, silikon bazlı olanlar ise ayda bir değiştirilmelidir. İdrar torbasının da belli aralıklarla değiştirilmesi gerekir. Bu işlem ne çok sık, ne de torbanın tam dolumunu bekleyecek kadar uzun olmamalıdır. Bu tip işlemler kesinlikle kişinin kendi başına gerçekleştirebileceği işlemler değildir. Mutlaka cerrahi işlem yapabilecek ortam ve kişilere yaptırılması gerekmektedir. Sonda çeşitlerini hangi durumlarda kullanılması gerektiği de önemlidir. Eğer sonda 7 günden kısa bir zaman diliminde takılı kalacaksa plastik sonda, 3 haftaya kadar kalacaksa silikon kaplı lateks sonda, 3 haftadan uzun kalacaksa ise silikon sonda kullanılmalıdır. Bu sondalar kalitesine göre farklı modellerde olabilmektedir. Hammaddesi daha korunaklı sondalar daha uzun süreli takılan sondalardır. Sondaya takılı idrar torbaları da değiştirilmesi gereken zaman diliminde değiştirilmelidir. Sonda işlemi uygulanan hasta günlük egzersizlerine ve nasıl beslenmesi gerektiğine doktor kontrolünde kalarak devam etmesi gerekmektedir. Sondanın birçok farklı takılma işlemi olduğu unutulmamalıdır.
İdrar Sondası Çeşitleri ve Fiyatları
Sonda çeşitleri kullanım amaçlarına göre farklı şekillerde üretilmektedir. İdrar sondaları içerisinde en fazla kullanılan sonda çeşidi Foley sondadır. Foley sonda transparan bir maddeden yapılmıştır. Bu yüzden idrarın akışını gözlemlemek konusunda yararları vardır. Yumuşak dokulu, kolay şişen balonu sayesinde mesaneye uygun bir biçimde oturur. Foley sondalarda yapıldıkları malzemeye göre kalite olarak birbirinden ayrılır. Silikondan yapılma bu sondalar, herhangi bir alerjik reaksiyona sebep olmaz. Lateksten yapılan sondalara göre daha fazla tercih edilir. Sonda uzunluğu, kadınlarda 7-8 cm iken erkeklerde 20-30 cm arasındadır. Çocuklarda ve bebeklerde milimetrik sonda kullanılır. Bu sondalar, iki yollu sonda ve üç yollu sonda olmak üzere iki çeşittir. İki yollu sondanın bir ucu idrarı tahliye ederken diğer ucu mesanenin içerisinde şişirilen balonu doldurur. Üç yollu alternatifler ise irigasyon sıvısını vermek için kullanılır. Sonda numaraları genel olarak 30’a kadar mevcuttur ve bu numaralar ikişer ikişer artar. İdrar kanalının doğal genişliği, 10-12 mm civarı olduğu için 8 numara sondalar en fazla kullanılan sondalardır. Genişliği 10 mm’den fazla olan sondalar sık değiştirilemediği için tercih edilmez. Bir diğer sonda çeşidi ise nelaton sondadır. Nelaton sonda kısa süreli kullanıma uygun bir sonda çeşididir. Ucunda bulunan huni, klasik idrar torbalarına bağlanacak şekilde üretilmiştir. Nelaton sonda yumuşak bir dokuya sahiptir. Bu sebeple tahriş veya kanamaya yol açmaz. Hammaddesi medikal PVC’dir. Renkler ile numaralandırılan kodlar sayesinde rahatlıkla ayırt edilebilir. Uzunluğu standart olarak 40 cm olan bu sonda çeşidi, oldukça sterildir. Bir başka çeşit sonda ise, Kondom sonda uygulamasıdır. Sadece erkeklere özel olan bu uygulama, kondom kılıf takılarak idrarın boşaltılmasını sağlar. İdrar kaçağı olan hastalar için çok faydalıdır. Kondomun fazla sıkılması yaraya sebep olabilse de enfeksiyon riski yok denecek kadar azdır. Bu riske yol açabilecek tek neden, kondom sonda takılırken, deriye uygulanan yapışkan bandın deride laserasyon oluşturmasıdır. Antialerjik flaster kullanıldığında ve 2-3 günde bir değiştirildiğinde bu sorun ortadan kalkar. Sonda fiyatları sondanın çeşidine ve kullanılan malzemesine göre değişmektedir. Sondalardan idrar torbalarına boşaltım işlemi gerçekleştirilir. T şeklinde olan kapakçığı sayesinde idrar torbası, musluklu olarak da kullanılabilir. Bunun dışında olan idrar torbası çeşitleri musluksuz, yatağa ve bacağa bağlanabilen idrar torbalarıdır. Sonda gibi idrar torbası fiyatları da, çeşidine ve kullanıldığı malzemeye göre değişkenlik göstermektedir. İdrar torbalarına da ürün sayfası üzerinden kolayca ulaşabilirsiniz.
